اداره کل میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری
استان خراسان رضوی
اخبار چهار شنبه 18 اردیبهشت 1398 ساعت 9:23

تحصیل زیرسقف شاهنامه/ گزارشی از یک مدرسه ابتدایی در مشهد که آموزش شاهنامه را رویکرد اصلی خود کرده است

همهمه‌شان از پی سؤال معلم فضای کلاس را پر کرد. در ذهنشان به دنبال اسم پسران فریدون می‌گشتند. دیری نگذشت که هر‌کدام از کنجی با هیجان فریاد زدند: «سلم». «تور». «ایرج». و همین شد که معلم کلاس اولی‌ها لبخند رضایت روی لبانش نشست و از یکی از شاگردان خردسالش خواست تا برای مهمانان کلاس کوچکشان بخشی از شاهنامه را نقالی کند.

خیابان سناباد را که قدم بزنید در حاشیه‌اش یک خانه جنوبی خودنمایی می‌کند که در و دیوارش با نقاشی از ساختمان‌های همجوارش متمایز شده است. سردر مدرسه غیر انتفاعی «راه ارم» که شامل ٢ دوره اول و دوم دبستان است، نوشته شده است: «تربیت همه‌جانبه کودک». و وقتی روی دیوار یک مدرسه این شعار نقش بسته باشد لابد مفهومش این است: «فارسی» به اندازه «ریاضی» با ارزش است؛ ریاضی همان‌قدر اهمیت دارد که «هنر» دارد؛ و هنر هم در جایگاه برابری با «ورزش» قرار دارد.
در پس این پوسته آرام و آراسته جنب‌و‌جوش و هیاهویی برپاست. در که گشوده می‌شود خانه مدرسه‌شده‌ای انتظارمان را می‌کشد که پر است از آمد‌و‌شد دانش‌آموزان ریز و درشت پسر، لابه‌لای دیوارآویز‌هایی که مرز میان خانه و مدرسه بودن این چند اتاق را مشخص کرده‌اند. هر از گاهی غریوی از کلاسی بلند می‌شود بی‌آنکه در کار کلاس دیگری خللی ایجاد شود. آنچه پای این مدرسه را به صفحه ادبیات و اندیشه روزنامه شهرآرا باز کرده ‌-یا بهتر است بگوییم پای این صفحه را به آن مدرسه باز کرده است- «فردوسی» است! دو‌سالی می‌شود که حکیم ابوالقاسم فردوسی با شاهنامه‌اش پای ثابت این مدرسه ابتدایی است و تنها در دو‌ساعتی که در هفته اینجا حضور دارد، کاری کرده است که تمام ساعات هفته عطر و بویش استشمام شود.
مثلا کلاس اولی‌ها که هنوز با حروف الفبا تمام‌و کمال آشنا نشده‌اند مثل بلبل کتاب‌های داستانشان را می‌خوانند و حتی خط تحریری می‌نویسند. داستان‌های شاهنامه را به زیبایی و با اعتماد‌به‌نفس نقالی می‌کنند. سال بالاتری‌ها داستان‌های شاهنامه را نقاشی می‌کنند، از شخصیت‌هایش مجسمه می‌سازند، داستان‌هایش را با تخیل خودشان بازنویسی، و به راحتی سخنوری می‌کنند. هیچ‌یک از دانش‌آموز‌ها از هیچ فیلتری برای درس‌خواندن در این مدرسه عبور نکرده‌اند و شاید خیلی‌هایشان برای اولین بار بوده است که در این مدرسه نام فردوسی و شاهکار مکتوبش به گوششان خورده است.
به نظر می‌رسد کمابیش همه آموزگارانی که در راه ارم مشغول پرورش کودکان هستند با عشق و علاقه کارشان را انجام می‌دهند. اما این عشق و علاقه در میان ٣ آموزگار جوانی که به‌طور مستقیم با دانش‌آموزان درس شاهنامه کار می‌کنند، بیشتر است. محمدحسین باقریان قناد، حورا حق‌شنو و مریم مصدقی می‌گویند که خودشان از خردسالی با شاهنامه عجین بوده‌اند و در خلال کلاس‌های آموزشی‌شان داخل و خارج از مدرسه اتفاقات اعجازگونه بسیاری از شاهنامه دیده‌اند. احیانا یکی از نتایج گزارش این خواهد بود که دریابیم سرمشق آموزشی را که این ٣ جوان با حمایت مدیر مدرسه در دبستان کوچکشان عملی کرده‌اند می‌توان در بسیاری از مدارس شهر در هر نقطه اجرا کرد و از بازگشت به اصالت آموزش و پرورش لذت برد.
 
 کتابی که به خواننده خودباوری می‌دهد
وزارت آموزش و پرورش به مدیران مدارس غیرانتفاعی اجازه داده در هفته ۶ ساعت به دلخواه خود فوق برنامه داشته باشند. این مدرسه غیرانتفاعی در سال‌های ابتدایی تأسیس خود در این ساعات افزون بر ورزش فعالیت‌هایی همچون کاشت گل و گیاه، ساز‌شناسی، کار با ابزار‌، ساخت‌و‌ساز و چیزهایی از این دست را در برنامه‌های خود گنجانده بود. اما مدیر و معاونان راه ارم به تجربه دریافتند آنچه یک کودک نیاز دارد از دوران خردسالی با خود به بزرگ‌سالی ببرد، مهارت در انجام کارهای یدی نیست، بلکه آنچه او را به خلاقیت و درک و اندیشه پویا می‌رساند مهم‌ترین پرورشی است که باید در ذهن کودک جا خوش کند. «در دوره آموزش ابتدایی نزدیک به ١٠٠ هدف وجود دارد که از این تعداد تنها ١٠ درصدش اهداف آموزشی است و بقیه این اهداف پرورشی است. این اهمیت پرورش کودکان را نشان می‌دهد. ما به این اهداف توجه کردیم و به نوعی برنامه‌ریزی کردیم که به هدفمان در تربیت همه‌جانبه کودک برسیم.» این را محمدحسین باقریان قناد، معاون آموزشی و معلم شاهنامه این مدرسه، می‌گوید و بعد از بازدید از مدرسه آنچه دست‌گیرمان می‌شود، شکسته شدن قالب‌های مرسوم آموزشی و توجه به «پرورش» و عمق بخشیدن به تفکر دانش‌آموزان در آن است. ایجاد درک و تفکر انتزاعی در کودکان کار سختی است و سخت‌تر از آن پروراندن آن‌ها به این شیوه است: «‌برای رشد فکری کودکان به آن چیزی که آموزش‌و‌پرورش از آن غافل بوده توجه کردیم. برای مثال در طرح درس، «فارسی خواندنی» و «فارسی نوشتاری» هست اما هیچ درسی برای «فارسی گفتاری» وجود ندارد، بنابراین از شاهنامه فردوسی کمک گرفتیم. فارسی گفتاری تنها صحبت کردن نیست. فن بیان و فصیح حرف‌زدن و سخنرانی و خیلی شیوه‌های مهارتی در برقراری ارتباط‌های اجتماعی دیگر را بچه‌ها باید فرا بگیرند که در مدرسه به آن‌ها توجه نمی‌شود. شاهنامه یک گنجینه خِرد است که افزون بر آموزش زبان فارسی‌، آموزش‌های فرهنگی در خود دارد. به مراجعه‌کننده‌اش خودباوری می‌دهد و این در همه کودکانی که در این مدرسه حضور دارند به وضوح دیده می‌شود.»
 
شاهنامه‌بازی
تقریبا درس هنر و آموزگاری هنر در اغلب مدارس تحلیل رفته است. نه اینکه نباشد، نه، تشریفاتی است، بازده ندارد. به کپی از روی نقاشی‌ها و خوشنویسی‌ها خلاصه شده است. اما در این مدرسه آموزگار هنرش، مریم‌مصدقی، که معاون پرورشی مدرسه هم هست، کتاب معرفی می‌کند و سر کلاسش شاهنامه می‌خواند و از دانش‌آموزانش می‌خواهد قصه‌های آن را نقاشی کنند. هم فال است و هم تماشا. هم قصه‌های شاهنامه را مرور می‌کنند و هم خیال‌پردازی می‌کنند: «در این آموزشگاه به من اجازه داده شد آن‌طور که باید با بچه‌ها کار کنم. به بچه‌ها این فرصت داده شد که خلاقیت خودشان را بروز دهند و دست از کپی‌کاری به اسم هنر بردارند. به‌نظر می‌رسد در این سن پایین که هنوز ذهن قالب نگرفته است باید به آن ها تعاریف درست را بیاموزیم. اینجا نه‌تنها با نقاشی و خطاطی که روش‌های هنری دیگر مثل بازی با گِل‌، ماکت‌سازی، تصویرسازی‌، نقش‌بازی کردن و‌... شاهنامه و شاهنامه‌خوانی را به کودکان 
می‌آموزیم.»
فهم واژه‌ها و بیت‌های شاهنامه برای کودکانی که در دوره ابتدایی مشغول تحصیل هستند دشوار است. برای این هم راه چاره‌ای اندیشیده شده است. خواندن داستان‌های شاهنامه به صورت مفهومی از اقداماتی است که حورا حق‌شنو آن را بر عهده گرفته است. این را وقتی به خوبی درک خواهید کرد که تخیل دانش‌آموزان این مدرسه را در داستان‌های کوتاه یا نقاشی‌هایی که سرشار از شخصیت‌پردازی خیالی است دیده باشید. آثار دست این هنرمندان کوچک شاید از نظر هنری کارهای درجه‌داری نباشند اما برای دانش‌آموزان دوره ابتدایی فوق‌العاده‌اند: «آموزه‌های شاهنامه فقط ادبی نیست. شاهنامه آموزه‌های رفتار نیک را در خود دارد. به کمک شاهنامه حتی بچه‌ها را با جغرافیای سرزمینمان آشنا می‌کنیم. مثبت‌اندیشی در وجودشان نهادینه می‌شود و همه این‌ها در زندگی پیش‌ رو کمکشان خواهد کرد. همچنین سبک زندگی را عوض می‌کند، خصوصا برای پسرها. دانش‌آموزی که تا قبل از آشنایی با شاهنامه نقاشی‌هایش پر بود از سوپرمن و مرد عنکبوتی و... الان رستم و سهراب و افراسیاب و اسفندیار و اشکبوس و‌... 
می‌کشد.»
 
تعلیم و تربیت در همین فعالیت‌هاست
بسیاری از والدین در کنار همه نگرانی‌هایشان برای رشد و تربیت فرزند‌، حالا باید نگران شیوه تدریس مدرسه هم باشند، مدرسه‌ای که اگر چه شاهنامه را به عنوان فوق برنامه تنها دوساعت در هفته لابه‌لای برنامه‌های هر‌کلاس جا داده، همه درس‌ها را متأثر از خود کرده است. شاید احتمال می‌دهید والدین دانش‌آموز‌ها این نگرانی را به مسئولان مدرسه منتقل می‌کنند و آن‌ها را هم در راهی که پیش گرفته‌اند مردد کنند. اما اینطور نیست. دکتر حسن فهیم‌دوین، مدیر مدرسه، آرزو دارد هر کدام از دانش‌آموز‌هایش برای خودشان یک فردوسی یا سعدی یا افتخاری برای کشورشان بشوند. این را می‌توان از جسارتش در اداره مدرسه‌ فهمید. به نظر او هر سازمانی یک مسئولیت اجتماعی دارد و مسئولیت مدرسه خود را در آشنا کردن دانش‌آموزانش با فرهنگ ایرانی می‌داند: «آن‌هایی که باید، می‌فهمند که ما چه کاری انجام می‌دهیم و خودمان هم به هدفمان واقفیم. البته که هنوز اول راهیم و خیلی کار‌ها باید انجام بدهیم، چرا‌که فرهنگ ایران اقیانوس است و البته در این مدرسه هر درسی جایگاه خودش را دارد و هیچ‌کدام جای دیگری را تنگ نمی‌کند. اما به نظر من یادگیری و تعلیم و تربیت اصلی و اساسی در همین فعالیت‌ها شکل می‌گیرد.» 

منبع:   تعداد بازدید : 56 نوشته شده توسط: کاربر روابط عمومی علینژاد

کلمات کلیدی: 


بازگشت چاپ خبر

گزارش تصویری
آدرس سازمان : مشهد - بلوار شهید صادقی بین صادقی 23 و 25 - اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان رضوی
تلفن تماس : 37263310 - 051 دورنگار : 37258553 - 051